Kleine revolutie moslima's nodig
Romaike Zuidema, Noord-Hollands Dagblad, 21/3/2005

Beverwijk-Van Ayaan Hirsi Ali wordt gezegd dat zij in haar kruistocht tegen de islam de moslimvrouwen niet bereikt. Yeter Akin en Seren Dalkarin denken dat wel te kunnen. In hun documentaire 'Verdwaalde gezichten van de zwarte tulp' brengen de Turks-Koerdische vrouwen beladen onderwerpen als eerwraak, huiselijk geweld en uithuwelijking in beeld.

'Submission' van Hirsi Ali, maar dan anders. Bovendien koppelen ze een leertraject voor Nederlandse middelbare scholieren aan hun project.

De Beverwijkse Akin (30) en de Amsterdamse Dalkiran (18) hopen stiekem op een kleine revolutie in Nederland. Ook al weten ze dat idealistische projecten vaak gedoemd zijn te mislukken.

In deze revolutie wordt vrouwenonderdrukking uitgebannen en leren allochtonen en autochtonen elkaar begrijpen. ,,Wij richten ons niet alleen op de onderdrukte groep, maar op iedereen'', stelt Akin. ,,Het is de verantwoordelijkheid van de maatschappij. De islam is niet fout.''

Akin werkt bij Bureau Jeugdzorg Haarlem waar zij allochtone jongeren begeleidt bij werk en scholing. Ze ontmoette vwo-leerlinge Dalkiran tijdens een poëziefestival voor allochtonen. Twee gebeurtenissen zorgden ervoor dat zij hun idealistische krachten bundelden.

'Onbegrijpelijk'

,,In augustus 2003 werd de achttienjarige scholiere Zarife uit Almelo door haar vader op vakantie in Turkije vermoord. Zij probeerde te leven naar de maatstaven van haar familie, maar verzette zich tegen onderdrukking. En ruim een half jaar later werd de Turkse Gül door haar ex-echtgenoot vermoord vََr het blijf-van-mijn-lijfhuis in Koog aan de Zaan. Wij vinden het onbegrijpelijk dat zoiets in Nederland kan gebeuren. Voor ons was dit de druppel. We willen zowel iets aan de situatie in Nederland als in Turkije doen.''

Gewapend met camera, maar zonder filmervaring, reisde het tweetal vorige zomer af naar Zuidoost Turkije, naar Diyarbakir. De keuze viel op deze regio omdat het gebied sterk is achtergebleven bij de rest van Turkije. ,,Een conservatief gedeelte waar eerwraak, uithuwelijking, huiselijk geweld en de maagdelijkheidcultus aan de orde van de dag is'', legt Dalkiran uit.

Gestenigd

Ze spraken daar met de moeder van Kadriye Demirel, die wegens overspel werd gestenigd. Deze zaak groeide in Turkije uit tot een mediahype. In totaal interviewden de vrouwen 24 mensen. Dalkiran: ,,Bijvoorbeeld europarlementariër Feleknaz Uce die voor Duitsland in Brussel zit, schrijver Mehmed Uzun, vrouwenorganisaties als Selis en Ka-mer en ook de burgemeester van Diyarbakir, Osman Baydemir.''

De gesprekken leverden veel materiaal op. Zoveel dat ze besloten een tweede film te maken. Voor deze film vormt het gesprek met de moeder van Kadriye Demirel de basis en hij maakt eveneens deel uit van het 'Educatief project' voor middelbare scholieren.

Inmiddels is de ruwe versie voor deze documentaire gereed. Akin legt hun plan uit: ,,Onze subsidieaanvraag ligt nu bij het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid. Wij willen twee middelbare scholen bezoeken, vmbo en de tweede fase van havo-vwo, waar ook meisjes en jongens uit traditioneel gesloten migrantengezinnen zitten. Het gaat om scholen in Haarlem en Utrecht. Wij en de docenten geven de leerlingen gedurende een paar dagen opdrachten bij vakken zoals maatschappijleer en geschiedenis. Ze moeten ideeën over deze thema's vorm geven in gedichten, theater en visuele uitingen, zoals tekenen, schilderen, film en fotografie. Het jaar daarop willen wij twaalf scholen benaderen.''

Een schooluitwisseling met Diyarbakir is ook onderdeel van het programma. De hoofddocumentaire 'Verdwaalde gezichten van de zwarte tulp', dat staat voor het kleurloze bestaan van deze vrouwen, vraagt bij nader inzien toch om meer informatie. Akin en Dalkiran gaan deze zomer terug naar Turkije om onder andere interviews af te nemen met de familie van de in Koog aan de Zaan vermoorde Gül. Deze keer gaat er een cameravrouw mee. De film moet volgend jaar januari klaar zijn en zal in première gaan bij cultureel centrum De Balie in Amsterdam.

Uiteindelijk draait het project om het uitlokken van een discussie over de westerse vrijheid van het individu jegens culturele (moslim)tradities. Want bewustwording is in beider ogen het begin van alles.

Het tweetal richt zich niet alleen op allochtonen en autochtonen in Nederland maar ook op de gemeenschap in Turkije. Is dit het punt waar de film zich onderscheidt van 'Submission', dat vooral een aanklacht is tégen de islam?

Niet als tegenbeweging

Akin: ,,Vrouwenorganisaties zeiden gelijk tegen ons: Gelukkig gaan jullie iets doen tegen Ayaan. Maar wij zien ons project niet als tegenbeweging. Ik ben zelf belijdend moslim en ik voel dat onze doelgroep onze ware intenties doorziet. Wij doen het niet om ons ego te strelen of voor het geld, want we hebben alles tot nu toe uit eigen zak betaald. Tijdens ons verblijf in Turkije merkten wij dat dit de sleutel is om door te dringen tot hun belevingswereld. Wij zijn hoop voor hen, dus het verbreedt niet alleen َnze horizon.''

Zijn zij de twee ijsbrekers die de aangekondigde derde feministische golf voor allochtone vrouwen weten te ontketenen? Voorlopig is dat nog veel en veel te veel' eer voor het duo. ,,We doen wat wij denken dat goed is en we zien wel.''

Om deze reden zijn ze ook niet bang om de nieuwe troetelallochtonen' van Nederland te worden. ,,Daar koop je niets voor. Het gaat niet om eigen belang, maar om een hoger doel.''

In tegenstelling tot Akin draagt Dalkiran geen hoofddoek en is ze ook niet praktiserend moslima. Ze is geboren en getogen in Amsterdam, terwijl Akin op haar veertiende naar Nederland kwam. Ze hebben schoon genoeg van de insinuatie dat zij hierdoor niet met elkaar door een deur kunnen. ,,Deze tweedeling wij en zij is nu precies het probleem in deze maatschappij. Iedereen moet mee-emanciperen om de kloof in Nederland te dichten. Volgens ons kan dat.''