De befaamde Egyptische auteur en feministe Nawal El Saadawi hield donderdagmiddag de jaarlijkse Kuyper Voordracht aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Trouw sprak met haar over Bush, over Hirsi Ali, over de positie van de vrouw in de islam, en over haar persoonlijke geloofsovertuiging.

Er bestaat, zo laat de Egyptische schrijfster en feministe weten, in de kern geen verschil tussen de boodschappen die de Amerikaanse president en de leider van Al-Kaida uitdragen. ,, Beiden roepen dat in de strijd voor rechtvaardigheid en vrede God aan hun kant staat. Bush noemt de Amerikaanse soldaten die in Afghanistan en Irak sneuvelen in een zinloze oorlog martelaren omwille van de christelijke beschaving. Terwijl Osama bin Laden zijn de dood in gedreven volgelingen omschrijft als helden van de islam die regelrecht het paradijs zijn binnengeloodst. De overeenkomst tussen beide uitspraken hoeft niemand te verbazen. Alle eeuwen door hebben leiders de religie misbruikt voor eigen politiek, economisch, militair gewin. Dat is in onze tijd niet anders.'' Voorbeeld? ,, Zelfs in het zogenaamd geseculariseerde West-Europa wordt zodra er een echte crisis uitbreekt, God prompt weer uit de mottenballen gehaald. En in de rest van de wereld is er sprake van een fundamentalistische kruistocht. Die omvat '' behalve het jodendom, christendom en de islam '' ook het hindoeïsme en boeddhisme. Die kruistocht heeft niets van doen met een van onderen opgekomen revival. Hij heeft alles te maken met politiek georkestreerde bewegingen:

in Israël, de Verenigde Staten, Iran, India, noem maar op.'' Is dat niet wat erg fors leunen op het idee van de complottheorie? El Saadawi valt er niet vanaf te brengen. ,, De politieke, economische en sociale machten in de wereld, de Verenigde Staten voorop, proberen hun greep op de samenleving te versterken door hun onderdrukkingsmechanismen te sanctioneren met behulp van de autoriteit van de religie. Daar kan ik niets spontaans in ontdekken.'' De islam, stelt El Saadawi, zit in het verdomhoekje. ,, Westerse media omschrijven hem als per definitie vrouwonvriendelijk, oorlogszuchtig, gericht tegen elke vorm van vooruitgang, en niet in staat te functioneren binnen een democratisch bestel. In werkelijkheid is de islam relatief de minst erge van de drie monotheïstische religies. Neem de manier waarop tegen de vrouw wordt aangekeken. Die blijkt in de Koran minder onderdrukkend dan in het Nieuwe Testament en zeker dan in de Thora. Als eerste monotheïstische godsdienst in de geschiedenis weerspiegelt het jodendom het sterkst de patriarchale tendensen waaraan alle drie de religies lijden. Toen ik dat een keer in een toespraak zei, liepen alle Joden boos weg.'' Waarmee El Saadawi niet beweerd wil hebben dat de islam boven elke kritiek verheven staat. ,, Net als andere heilige boeken is de Koran eerst en vooral een politiek werk. En wanneer de politiek om de hoek komt kijken, zijn het altijd mannen die aan de touwtjes trekken, ten koste van de vrouw. En dus worden ook in islamitische landen vrouwen mishandeld, geknecht en gediscrimineerd. Dat hun lot soms erger is dan dat van westerse seksegenoten, heeft meer te maken met culturele achterstand dan met de zogenaamde achterlijkheid van de islam.'' De positie van de moderne moslimvrouw valt volgens El Saadawi niet te benijden. '' Aan de ene kant heb je de sociale druk van de eigen groep, waardoor ze zich gedwongen voelt een hoofddoek om te doen. Aan de andere kant is er de pressie van de neoliberale consumptiedictatuur die haar ertoe brengt strakke broeken, hoge hakken, oorringen en veel make-up '' de westerse variant van de hoofddoek '' te dragen. Dat leidt onvermijdelijk tot innerlijke spanningen.'' 

El Saadawi is het oneens met de manier waarop het Nederlandse kamerlid Ayaan Hirsi Ali de vrouwonvriendelijkheid in de islam aan de kaak stelt. ,, Ik heb haar film ' Submission' gezien en ik vond hem rampzalig. Zelf waak ik er steeds zorgvuldig voor om niet te vallen in de valkuil van de goedkope sensatie. Door zo uitdagend met gewijde teksten om te springen, bereik je het omgekeerde van wat je wilt. De meeste moslims kruipen verontwaardigd in hun schulp en de autochtone meerderheid wordt weer eens in haar vooroordeel bevestigd dat alleen de islam vrouwen onderdrukt. Terwijl elke godsdienst dat in meerdere of mindere mate doet. Zie hoe de rooms-katholieke kerk de vrouw als tweederangs gelovige behandelt .'' Vanwege haar uitspraken over de islam diskwalificeerde de moefti van Egypte haar drie jaar geleden als een ' ketter'. Zo noemt ze de bedevaart naar Mekka '' een van de vijf pilaren van de islam '' '' een overblijfsel van oude heidense praktijken, in stand gehouden om de zakken van de toch al veel te rijke Saoedische machthebbers te spekken''. Ook ontkent ze dat de Koran Gods eigen woord bevat, daarmee ingaand tegen de essentie van de islam. Op grond van deze uitspraken wordt ze door fundamentalisten met de dood bedreigd en wil men dat haar man zich van haar scheidt.

Wat haar eigen geloof in God betreft zegt El Saadawi: ,, In mijn beleving is hij geen bovennatuurlijk wezen, maar een kracht in mezelf die ik voortdurend verder moet ontwikkelen. Gerechtigheid, dat is de echte god. Of godin, zo u wilt. Om die te leren kennen heb je geen Thora, Bijbel, Koran of Bhagavadgita nodig. Je moet bij jezelf te rade gaan.''